صور فلکی

با نشریه نهنگ نو همراه باشید تا یکی از زیباترین برج‌های ستاره شناسی در تاریخ و معماری ایرانی معرفی کنیم.
برج رادکان هر ساله گردشگران زیادی را راهی سفر به مقصد کوه رادکان می‌کند. دوازده دیوار خشتی و پهن این برج آن را به 12 بخش 30 درجه ای تقسیم می‌کند. در زیر گنبد بنا هم 12 دریچه وجود دارد که به منجمان امکان پیدا کردن آغاز چهار ماه تعیین کننده سال، یعنی فروردین، تیر، مهر و دی را می‌داده است.

این بخش بخش کردن دوازده تایی با زوایای سی درجه در ستاره شناسی صور فلکی با نمادهایی که معادل هر ماه میگیرند، از دوران پیش از اسلام بسیار پرکاربرد بوده است. در دوران اسلام نیز با اوقات شرعی و تقویم مذهبی نقش آن پر رنگ شده و منجر به ساخت ابزارها و بناها شده است.
تاریخچه پیدایش برج

برج نجومی رادکان همزمان با ساخت رصدخانه مراغه در سمت غرب کشور بوده است. تاریخ آن که به حدود هشتصد سال قبل برمیگردد سند استوار کار علمی
منجم بزرگ ایران، خواجه نصیر الدین طوسی است.

این برج که برای رصد سال کبیسه و آغاز نوروز بسیار پرکاربرد بوده است در طول زمان بی آسیب نبوده است. در آن کتیبه هایی با کاشی کاری های فیروزه ای بوده که عامل انسانی در ناپدید شدن آنها نقش داشته است. فقط بقایای تزئینات ارزشمند این برج به جای مانده است. برج رادکان که در مسیر یکی از رودهای مهم رودخانه بزرگ کشفرود بوده است، هفتصد سال گذشته نشست اندکی به خاطر سیل داشته است.
هم چنین می توان حدس زد در ابتدا در حوالی برج دوایری به مرکزیت برج مشخص کننده مکان ناظر و در نتیجه کمک کننده به اندازه گیری دقیق زوایا وجود داشته اند که اثری از آنها در میان نمانده است.
این برج که جذابیت خاصی در فصول مختلف سال دارد، نه تنها باعث رونق گرفتن منطقه خود شامل روستای رادکان شده است، بلکه روستاهای اطراف و چناران و مشهد از آن رونق میگرفته اند. روستایی به نام قیاس آباد در آن نزدیکی است که نشان دهنده اهمیت اندازه گیری تا ابعاد وسیع تر بوده است.

راه های دسترسی
برج نجومی رادکان، در استان خراسان رضوی، در نزدیکی کوه رادکان از قله های رشته کوه هزارمسجد است.

رادکان از چناران: چناران، 4 کیلومتری جنوب شرقی روستای رادکان
رادکان از مشهد: مشهد، بلوار شاهنامه، میدان هفت خان، شاهنامه 14، 4 کیلمتری جنوب شرقی روستای رادکان


____________
Join Nahang Nou magazine as we introduce one of the most beautiful astronomical towers in Iranian history and architecture.
Radkan Tower attracts many tourists every year on a journey to Mount Radkan. The twelve wide brick walls of this tower divide it into 12 30-degree sections. There are also 12 hatches under the dome of the building that allowed astronomers to find the beginning of the four defining months of the year, namely Farvardin, Tir, Mehr and Di.
Radkan Tower - Mount Radkan
This division into twelve with thirty-degree angles in constellation astronomy with symbols that correspond to each month has been widely used since pre-Islamic times. During the Islamic era, its role became more colorful with religious times and the religious calendar, leading to the construction of tools and buildings.
History of the Tower

The Radkan Astronomical Tower was built at the same time as the Maragheh Observatory was built in the west of the country. Its history, which dates back to about eight hundred years ago, is a solid document of the scientific work of the great Iranian astronomer, Khajeh Nasir al-Din Tusi.

This tower, which has been widely used to observe the leap year and the beginning of Nowruz, has not been undamaged over time. It contained inscriptions with turquoise tiles that human factors played a role in their disappearance. Only the remains of the valuable decorations of this tower remain. The Radkan Tower, which was on the route of one of the important rivers of the great Kashfrud River, has subsided slightly due to flooding in the past seven hundred years.
It can also be assumed that initially there were circles around the tower centered on the tower, indicating the location of the observer and thus helping to accurately measure angles, but no trace of them has been left.
This tower, which has a special attraction in different seasons of the year, has not only made the area including the village of Radkan prosper, but also the surrounding villages, Chenaran and Mashhad, prospered from it. A village called Qiyasabad is nearby, which shows the importance of measuring to a larger extent.

Directions
Radkan Astronomical Tower, in Khorasan Razavi Province, is located near Mount Radkan, one of the peaks of the Hezarmasjid mountain range.

Radkan from Chenaran: Chenaran, 4 km southeast of Radkan village
Radkan from Mashhad: Mashhad, Shahnameh Boulevard, Haft Khan Square, Shahnameh 14, 4 km southeast of Radkan village

نَهَنگ (برابر عربی: قَیطُس؛ به انگلیسی Whale از Cetus لاتین) از صورت‌های فلکی است.

در رصد ستاره‌ها در مجموعه صورت‌های فلکی، درخشندگی آن‌ها همواره راهنمای خوبی برای انسان بوده است. میزان تغییر درخشندگی ستاره‌ها، رنگ، دما، سن و جهت، فقط برخی از خصوصیات ستارگانی هستند که هنگام رصد در فصول مختلف سال ثبت می‌کنند. کارشناسان حوزه‌های مختلف علوم از جمله دریانوردی همواره توجه ویژه‌ای به ستارگان داشته‌اند.

امروزه، علم نجوم به رصد کهکشان‌ها و صور فلکی، درباره زمان تشکیل زمین و سایر سیاره‌ها نظریه می‌دهد و سعی در پیدا کردن راه‌حل به مسائل باز بشری دارد. صورت‌های فلکی مختلفی مثل دب اصغر، نهنگ، و غیره چند نمونه از صورت‌های فلکی مورد تحقیق در این حوزه هستند.

برای رصد ستاره‌ها از رصدخانه‌های مختلفی بهره می‌برند که یکی از آن‌ها رصدخانه تاریخی مراغه است. دانشمند شهیر و پرآوازه ایرانی، خواجه نصیرالدین طوسی این رصدخانه را به همراه کتابخانه چند ده هزار کتابی به عنوان یکی از مراکز مهم علمی پس از حمله مغول ثبت می‌کند. از جمله میوه‌های معروف این رصدخانه زیج ایلخانی است که شامل مجموعه داده موقعیت ستاره هاست.

خواجه نصیر الدین طوسی، فیلسوف، و ستاره شناس معروف ایرانی، موسس کتابخانه 400 هزار جلدی، مخترع ادوات رصدی متعدد (مثل ذات الجیب، و ذات الربعین و غیره )، و طراح سازه های رصدی مثل ربع، ... و برج نجومی رادکان واقع در چناران خراسان رضوی بوده است که هنوز دانشمندان از منابع او بهره می‌برند. مستند این فیلسوف شهیر را از لینک‌های زیر می‌توان دانلود کرد:

 

دانلود ویدئو از کانال ای نهنگ: @enahang